GitHub چیست و چرا هر برنامه‌نویسی باید آن را یاد بگیرد؟

در مسیر یادگیری برنامه‌نویسی، دیر یا زود اسم گیت‌هاب را می‌شنوید. پلتفرمی که طبق اطلاعات رسمی، بیش از ۲۲۵ میلیون توسعه‌دهنده در آن فعالیت می‌کنند. GitHub فقط محلی برای نگهداری کد نیست و امکاناتی برای مدیریت پروژه، همکاری تیمی، مشارکت در پروژه‌های متن‌باز و اتوماسیون فرایند توسعه نرم‌افزار را در اختیار برنامه‌نویسان قرار می‌دهد. در این مقاله از بخش آموزش دواپس در بلاگ پارس‌پک بررسی می‌کنیم که گیت هاب چیست، با کاربردها، مفاهیم و امکانات آن آشنا می‌شویم و در پایان نحوه مدیریت یک پروژه در GitHub را مرور خواهیم کرد.

گیت هاب (GitHub) چیست؟

گیت‌هاب یک پلتفرم مبتنی بر وب است که در سال ۲۰۰۸ برای ساده‌تر کردن اشتراک‌گذاری کد و همکاری برنامه‌نویسان روی پروژه‌های نرم‌افزاری راه‌اندازی شد. این پلتفرم به برنامه‌نویسان کمک می‌کند کدهای پروژه را مدیریت کرده، تغییرات را پیگیری کنند و با سایر توسعه‌دهندگان همکاری داشته باشند. همچنین امکان ساخت مخزن‌های عمومی و خصوصی را فراهم می‌کند تا افراد، تیم‌ها و سازمان‌ها بتوانند پروژه‌های خود را مدیریت کنند.
GitHub با فراهم کردن محیطی مشترک برای اشتراک‌گذاری کد و بررسی تغییرات، همکاری برنامه‌نویسان را ساده‌تر می‌کند و نیاز به ارسال دستی فایل‌ها از طریق ایمیل را کاهش می‌دهد. از گیت‌هاب برای میزبانی مخزن‌های گیت استفاده می‌شود. Git یک سیستم کنترل نسخه (Version Control) توزیع‌شده و متن‌باز است که تغییرات فایل‌های پروژه را ثبت و مدیریت می‌کند.

امکانات مهم GitHub

هرچه با امکانات مختلف گیت‌هاب بیشتر آشنا باشید، بهتر می‌توانید از قابلیت‌های آن برای مدیریت پروژه‌ها و ساده‌تر کردن فرایند برنامه‌نویسی استفاده کنید. در ادامه، مهم‌ترین امکانات این پلتفرم و کاربرد هرکدام را بررسی می‌کنیم.

GitHub Issues

GitHub Issues ابزاری برای ثبت و پیگیری مشکلات، وظایف و پیشنهادهای مربوط به یک پروژه است. برای مثال، اگر در برنامه‌ای باگ پیدا کنید یا بخواهید قابلیت جدیدی به آن اضافه کنید، می‌توانید موضوع را در GitHub ثبت کنید و روند رسیدگی به آن را دنبال کنید. این قابلیت مدیریت وظایف پروژه را ساده‌تر می‌کند و به اعضای تیم اجازه می‌دهد کارهای خود را پیگیری کنند.

GitHub Projects

در GitHub Projects می‌توانید کارهای پروژه را به‌صورت یک میز کار، مشابه Trello یا Jira، سازمان‌دهی کنید. هر وظیفه یا درخواست تغییر کد (Pull Request) به شکل یک کارت نمایش داده می‌شود و می‌توانید با جابه‌جایی کارت‌ها بین ستون‌های مختلف، وضعیت انجام کارها را مشخص کنید. همچنین امکان تعیین مهلت انجام، اولویت‌بندی وظایف و خودکارسازی جابه‌جایی کارت‌ها بر اساس تغییرات پروژه وجود دارد.

GitHub Actions

در قسمت GitHub Actions امکان خودکارسازی بعضی از کارهای تکراری در فرایند توسعه نرم‌افزار ایجاد می‌شود. برای مثال، می‌توانید تنظیم کنید که با ارسال تغییرات جدید به پروژه، تست‌های نرم‌افزار به‌صورت خودکار اجرا شوند. این قابلیت باعث می‌شود بخشی از کارهای مربوط به بررسی و آماده‌سازی نرم‌افزار بدون نیاز به انجام دستی پیش بروند.

GitHub Pages

با GitHub Pages می‌توانید وب‌سایت شخصی، سایت معرفی سازمان، نمونه کار یا صفحه معرفی پروژه خود را به‌صورت مستقیم از مخزن GitHub منتشر کنید. این سرویس برای میزبانی وب‌سایت‌های استاتیک (Static Websites) طراحی شده است و فایل‌های HTML، CSS و JavaScript را به یک وب‌سایت قابل مشاهده تبدیل می‌کند. همچنین می‌توانید سایت خود را با دامنه پیش‌فرض GitHub یا دامنه اختصاصی منتشر کنید.

GitHub Copilot

هنگام کدنویسی، گاهی می‌توان از پیشنهادهای هوش مصنوعی برای نوشتن سریع‌تر کدها استفاده کرد. GitHub Copilot با بررسی کدها و توضیحاتی که می‌نویسید، پیشنهادهایی برای تکمیل کد یا نوشتن توابع ارائه می‌دهد و بعضی از کارهای تکراری برنامه‌نویسی را حذف می‌کند.

کاربردهای Github چیست؟

گیت‌هاب کاربردهای مختلفی در برنامه‌نویسی و توسعه نرم‌افزار دارد. مهم‌ترین کاربردهای این پلتفرم عبارت‌اند از:

ذخیره و مدیریت پروژه‌های برنامه‌نویسی

گیت‌هاب فضایی برای نگهداری کدها و فایل‌های پروژه ایجاد می‌کند. برنامه‌نویسان می‌توانند تغییرات کد را ثبت کنند، تاریخچه نسخه‌های مختلف را ببینند و در صورت نیاز به نسخه‌های قبلی برگردند.

همکاری تیمی در پروژه‌های نرم‌افزاری

اعضای تیم می‌توانند روی یک پروژه مشترک کار کنند و تغییرات کد را با یکدیگر به اشتراک بگذارند. با قابلیت‌هایی مانند Pull Request و بررسی کد (Code Review)، تغییرات پیش از اضافه شدن به نسخه اصلی پروژه بررسی می‌شوند.

مشارکت در پروژه‌های متن‌باز (Open Source)

گیت‌هاب میزبان تعداد زیادی پروژه متن‌باز است که توسعه‌دهندگان می‌توانند در آن‌ها مشارکت کنند. برای مثال، می‌توانید کد یک پروژه عمومی را بررسی کنید، تغییرات موردنظر خود را انجام دهید و آن‌ها را برای بررسی و اضافه شدن به پروژه اصلی پیشنهاد دهید.

ساخت رزومه برنامه‌نویسی باGitHub

برنامه‌نویسان تازه‌کار می‌توانند با انتشار پروژه‌های شخصی، نمایش کدها و مشارکت در پروژه‌های دیگر، مهارت‌ها و تجربه‌های فنی خود را به کارفرمایان نشان دهند.

خودکارسازی فرایند توسعه نرم‌افزار (CI/CD)

گیت‌هاب امکان اتصال به ابزارهای توسعه و انتشار نرم‌افزار را فراهم می‌کند تا کارهایی مانند اجرای تست‌ها، ساخت نسخه‌های جدید و انتشار برنامه با دخالت دستی کمتری انجام شوند.

مستندسازی پروژه‌ها

گیت‌هاب امکان نگهداری مستندات در کنار کدهای پروژه را فراهم می‌کند. برای مثال، می‌توانید با استفاده از فایل README و قالب Markdown، هدف پروژه، روش نصب و نحوه استفاده از آن را توضیح دهید تا سایر توسعه‌دهندگان راحت‌تر با پروژه آشنا شوند.

مزایا و معایب گیت هاب

در ادامه به بررسی مزایا و معایب سایت گیت هاب می‌پردازیم تا ببینیم این پلتفرم چه مزایایی دارد و با چه محدودیت‌هایی همراه است.

مزایای گیت هاب:

• مستندسازی ساده‌تر: پشتیبانی از Markdown نوشتن و ویرایش مستندات، فایل‌های README و ویکی پروژه‌ها را ساده‌تر می‌کند.
• همکاری از راه دور: اعضای تیم می‌توانند بدون حضور در یک مکان مشترک، روی کدها کار کنند و تغییرات را با یکدیگر به اشتراک بگذارند.
• دسترسی به منابع آموزشی: در GitHub راهنماهای مختلفی وجود دارد که نحوه کار با Git و استفاده از امکانات این پلتفرم را آموزش می‌دهند.
• نگهداری آنلاین کدها: ذخیره کد و تاریخچه تغییرات در مخزن آنلاین، در صورت بروز مشکل در سیستم شخصی، دسترسی به نسخه دیگری از پروژه را امکان‌پذیر می‌کند.

معایب گیت هاب:

• یادگیری برای مبتدیان: آشنایی با Git و قابلیت‌های مختلف گیت‌هاب در ابتدا کمی چالش‌برانگیز است.
• ملاحظات امنیتی: انتشار ناخواسته اطلاعات حساس یا مدیریت نادرست دسترسی‌ها احتمال دارد امنیت پروژه را به خطر بیندازد.
• هزینه برخی امکانات: استفاده از بعضی قابلیت‌های پیشرفته به پلن اشتراک وابسته است.

تفاوت Git، GitHub و GitLab چیست؟

برای درک تفاوت گیت (Git)، گیت‌هاب (GitHub) و گیت‌لب (GitLab) ابتدا باید بدانیم گیت و گیت هاب چیست و هرکدام چه کاربردی دارند. گیت (Git) یک سیستم کنترل نسخه است که تغییرات فایل‌های پروژه را ثبت می‌کند و امکان پیگیری آن‌ها و بازگشت به نسخه‌های قبلی را فراهم می‌سازد. گیت‌هاب (GitHub) و گیت‌لب (GitLab) نیز پلتفرم‌هایی مبتنی بر Git هستند که علاوه بر میزبانی مخزن‌های کد، امکاناتی برای همکاری تیمی و مدیریت پروژه ارائه می‌دهند. تفاوت این سه عبارت‌اند از:

معیار مقایسه	GitHub	GitLab	Git
کاربرد اصلی	میزبانی کد و همکاری با توسعه‌دهندگان	مدیریت بخش‌های مختلف فرایند توسعه نرم‌افزار	ثبت و پیگیری تغییرات کد
نیاز به نصب و راه‌اندازی	از طریق وب‌سایت قابل استفاده است	هم نسخه آنلاین دارد و هم امکان نصب روی سرور اختصاصی	برای استفاده معمول، روی سیستم نصب می‌شود
مدیریت پروژه	امکاناتی مانند بخش Projects برای پیگیری وظایف	امکانات یکپارچه برای مدیریت پروژه و پیگیری مراحل توسعه	ابزار اختصاصی برای مدیریت وظایف ندارد
ذخیره آنلاین کدها	دارد	دارد	به‌تنهایی سرویس میزبانی آنلاین ندارد
مناسب برای	توسعه‌دهندگانی که به همکاری تیمی و مشارکت در پروژه‌های متن‌باز نیاز دارند	تیم‌هایی که به ابزارهای یکپارچه برای مدیریت و خودکارسازی فرایند توسعه نیاز دارند	هر برنامه‌نویسی که به کنترل نسخه نیاز دارد

چه کسانی باید از گیت هاب استفاده کنند؟

گیت‌هاب فقط برای برنامه‌نویسان حرفه‌ای نیست؛ افراد مختلفی برای مدیریت پروژه‌ها، همکاری با دیگران و نگهداری تغییرات از این پلتفرم استفاده می‌کنند. برای مثال، برنامه‌نویسان می‌توانند روی یک پروژه مشترک کار کنند، تغییرات کد را ثبت کنند و در صورت بروز مشکل، به نسخه قبلی برگردند. از جمله کاربران گیت‌هاب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• پژوهشگران علمی: برای نگهداری و به‌اشتراک‌گذاری کدها و فایل‌های پروژه‌های پژوهشی.
• تولیدکنندگان محتوای وب‌سایت: برای مدیریت محتوای فنی و همکاری در پروژه‌های مرتبط با وب.
• برنامه‌نویسان: برای مدیریت کدها، آزمایش قابلیت‌های جدید و همکاری روی پروژه‌ها.
• مهندسان نرم‌افزار: برای توسعه و نگهداری نرم‌افزار و هماهنگی با اعضای تیم.
• دانشجویان: برای تمرین برنامه‌نویسی، انجام پروژه‌های آموزشی و آشنایی با پروژه‌های واقعی.

اهمیت یادگیری GitHub در مسیر شغلی برنامه‌نویسان

آشنایی با گیت‌هاب در مسیر شغلی برنامه‌نویسان اهمیت زیادی دارد؛ چون می‌توانند پروژه‌های شخصی و فعالیت‌های خود در پروژه‌های متن‌باز را در پروفایلشان نمایش دهند. این پروفایل به کارفرما کمک می‌کند با مهارت‌ها و تجربه عملی برنامه‌نویس آشنا شود. همچنین، یادگیری GitHub تجربه کار تیمی و مدیریت کد را افزایش می‌دهد؛ مهارت‌هایی که در بسیاری از موقعیت‌های شغلی برنامه‌نویسی کاربرد دارند.

آشنایی با مفاهیم مهم گیت هاب

گیت‌هاب مخزن‌های پروژه (Repository) را در فضای ابری نگهداری می‌کند که این به مخزن‌های محلی روی سیستم برنامه‌نویسان متصل هستند. برنامه‌نویسان می‌توانند یک مخزن را روی سیستم خود کلون (Clone) کنند، تغییرات موردنظر را اعمال کنند و سپس تغییرات را به مخزن گیت‌هاب بفرستند. چند مفهوم اصلی در این فرایند نقش دارند:

ریپازیتوری (Repository)

ریپازیتوری (Repository) یا مخزن، فضایی برای نگهداری فایل‌ها و کدهای یک پروژه است. در گیت‌هاب، هر پروژه می‌تواند مخزن جداگانه‌ای داشته باشد که علاوه بر فایل‌ها، تاریخچه تغییرات را هم در خود نگه می‌دارد.
مخزن‌ها به دو نوع عمومی (Public) و خصوصی (Private) تقسیم می‌شوند. مخزن عمومی برای همه قابل مشاهده است؛ اما دسترسی به مخزن خصوصی به افراد مجاز محدود می‌شود. همچنین، با استفاده از تاریخچه تغییرات مخزن می‌توان نسخه‌های قبلی فایل‌ها را بررسی کرد و روند توسعه پروژه را دنبال کرد.

برنچ (Branch)

Branch یا شاخه، مسیری جداگانه برای توسعه قابلیت‌های جدید، آزمایش ایده‌ها یا رفع مشکلات پروژه است. با ایجاد یک شاخه جدید، می‌توانید تغییرات موردنظر را بدون دست‌کاری مستقیم شاخه اصلی انجام دهید.

پول ریکوئست (Pull Request)

پول ریکوئست درخواستی برای بررسی تغییرات کد و ادغام آن‌ها با یک شاخه دیگر است. اعضای تیم می‌توانند پیش از ادغام تغییرات، کدها را بررسی کنند، نظر بدهند و اصلاحات لازم را پیشنهاد دهند.

کامیت (Commit)

هر کامیت مجموعه‌ای از تغییرات ثبت‌شده در مخزن است که توضیحی درباره تغییرات انجام‌شده دارد. کامیت‌ها تاریخچه‌ای از تغییرات پروژه ایجاد می‌کنند و پیگیری تغییرات یا بازگشت به نسخه‌های قبلی را ساده‌تر می‌سازند.

ایشوز (Issues)

ایشوز (Issues) برای ثبت و پیگیری باگ‌ها، وظایف و پیشنهادهای مربوط به پروژه استفاده می‌شود. برای مثال، اگر در برنامه مشکلی پیدا کنید یا بخواهید قابلیت جدیدی به آن اضافه شود، می‌توانید موضوع را به‌صورت یک Issue ثبت کنید.

دیسکاشنز (Discussions)

Discussions به نوعی اتاق چت بوده و فضایی برای گفت‌وگو درباره پروژه، تبادل نظر و مطرح کردن ایده‌ها میان توسعه‌دهندگان و کاربران است. این بخش امکان بحث درباره پیشنهادها و پرسش‌های مرتبط با پروژه را فراهم می‌کند.

مرج (Merge)

به معنای ادغام تغییرات یک Branches با Branches دیگر است. برای مثال، پس از تکمیل یک قابلیت جدید در شاخه جداگانه، می‌توانید تغییرات آن را با شاخه اصلی پروژه ادغام کنید.

فورک (Fork)

اگر بخواهیم بدانیم فورک در گیت هاب چیست و چه کاربردی دارد، می‌توان گفت این قابلیت به شما اجازه می‌دهد کدهای یک پروژه را در حساب خودتان تغییر دهید و قابلیت‌های جدیدی به آن اضافه کنید، بدون اینکه تغییرات به‌طور مستقیم روی مخزن اصلی اعمال شوند. این روش بیشتر برای مشارکت در پروژه‌های متن‌باز و پیشنهاد تغییرات به توسعه‌دهندگان اصلی کاربرد دارد.

کلون (Clone)

کلون کردن به معنای دریافت یک کپی از مخزن گیت روی سیستم شخصی است. با این کار، فایل‌ها و تاریخچه تغییرات پروژه را روی کامپیوتر خود دریافت می‌کنید و می‌توانید به‌صورت محلی روی آن کار کنید. در صورت نیاز، تغییرات را نیز با مخزن آنلاین همگام‌سازی می‌کنید.

ساخت اکانت و نحوه استفاده از GitHub

برای شروع کار با گیت‌هاب، ابتدا باید یک حساب کاربری ایجاد کنید. مراحل شروع کار به شرح زیر است.

مرحله اول: ساخت حساب کاربری گیت‌هاب

• وارد وب‌سایت گیت‌هاب شوید.
• روی گزینه sign up کلیک کرده و با استفاده از نشانی ایمیل خود، فرایند ثبت‌نام را کامل انجام دهید.

مرحله دوم: ایجاد یک مخزن جدید

• پس از ساخت حساب کاربری، می‌توانید یک مخزن جدید ایجاد کنید.
• برای این کار، روی علامت مثبت (+) کلیک کنید و گزینه New repository را بزنید؛ همچنین اگر مخزن پروژه از قبل در سرویس دیگری مانند GitLab یا Bitbucket وجود دارد، می‌توانید با انتخاب گزینه Import repository، آن را به گیت‌هاب منتقل کنید.

مرحله سوم: انتخاب نام مخزن

• برای مخزن خود یک نام انتخاب کنید.
• در صورت نیاز، تنظیمات آن را تغییر دهید یا تنظیمات پیش‌فرض را نگه دارید.
• سپس روی گزینه ایجاد مخزن (Create Repository) کلیک کنید.
• پس از انجام این مراحل، مخزن جدید شما ایجاد می‌شود و می‌توانید آن را در حساب گیت‌هاب خود مشاهده کنید

مرحله چهارم: اضافه کردن فایل‌های پروژه

پس از ساخت مخزن، می‌توانید فایل‌های پروژه را از طریق گزینه‌های موجود در GitHub ایجاد یا بارگذاری کنید. اگر پروژه را روی سیستم خود توسعه می‌دهید، می‌توانید مخزن را با استفاده از Git روی سیستم کلون کنید و فایل‌ها را از آنجا مدیریت کنید.

مرحله پنجم: ایجاد Workflow برای پروژه

پس از اضافه کردن فایل‌های پروژه، می‌توانید یک Workflow برای خودکارسازی بعضی از مراحل توسعه ایجاد کنید. برای این کار، وارد تب Actions در مخزن خود شوید و یکی از قالب‌های آماده را انتخاب کنید. سپس تنظیمات موردنیاز را انجام دهید و فایل Workflow را در مخزن ذخیره کنید. برای مثال، می‌توانید تنظیم کنید که با هر بار ثبت تغییرات جدید یا ایجاد Pull Request، تست‌های پروژه به‌صورت خودکار اجرا شوند.

جمع‌بندی

در این مطلب به‌طور کامل به سوال «Github چیست؟» پاسخ دادیم. گیت‌هاب یکی از ابزارهای کاربردی در مسیر یادگیری و توسعه برنامه‌نویسی است که امکان مدیریت بهتر کدها و همکاری روی پروژه‌های نرم‌افزاری را فراهم می‌کند. آشنایی با این پلتفرم به شما کمک می‌کند پروژه‌های خود را منظم‌تر پیش ببرید و برای فعالیت در پروژه‌های تیمی آماده شوید. اگر برای راه‌اندازی پروژه‌های خود به زیرساخت مناسب نیاز دارید، می‌توانید سرویس‌های میزبانی پارس‌پک را بررسی کنید.

سوالات متداول

آیا GitHub برای افراد مبتدی مناسب است؟
بله، گیت‌هاب برای افراد مبتدی نیز مناسب است و می‌تواند نقطه شروع خوبی برای آشنایی با مدیریت نسخه و همکاری در پروژه‌های برنامه‌نویسی باشد. برنامه‌نویسان تازه‌کار می‌توانند پروژه‌های تمرینی خود را در گیت‌هاب ذخیره کنند، تغییرات کد را پیگیری کنند و با بررسی پروژه‌های دیگران، مهارت‌های برنامه‌نویسی خود را تقویت کنند.

آیا گیت‌هاب فقط برای برنامه‌نویسان است؟
خیر، علاوه بر برنامه‌نویسان، دانشجویان، پژوهشگران و تولیدکنندگان محتوای وب‌سایت نیز از گیت‌هاب استفاده می‌کنند. این پلتفرم برای نگهداری و به‌اشتراک‌گذاری فایل‌ها، مستندسازی و همکاری روی پروژه‌ها هم کاربرد دارد.

آیا GitHub رایگان است؟
بله، گیت‌هاب دارای پلن رایگان (GitHub Free) است که امکان ایجاد مخزن‌های عمومی و خصوصی نامحدود را فراهم می‌کند. این پلن برای پروژه‌های شخصی، آموزشی و بسیاری از فعالیت‌های برنامه‌نویسی مناسب است. بااین‌حال، استفاده از برخی امکانات پیشرفته و منابع بیشتر به خرید اشتراک پولی نیاز دارد. برای مقایسه پلن‌ها و بررسی هزینه‌ها می‌توانید به صفحه رسمی تعرفه‌های GitHub مراجعه کنید.