Wireshark چیست؟ بررسی مزایا و مقایسه وایرشارک با سایر ابزارها

تحلیل و نظارت بر ترافیک شبکه یکی از مهم‌ترین وظایف برای متخصصین امنیتی، مهندسان شبکه و حتی توسعه‌دهندگان نرم‌افزار است. در این میان، ابزارهای تحلیل شبکه مختلفی وجود دارند که هرکدام قابلیت‌های خاص خود را دارند، اما Wireshark به‌عنوان یکی از قدرتمندترین ابزارها برای تجزیه و تحلیل ترافیک شبکه شناخته می‌شود. این ابزار متن‌باز و رایگان، به شما این امکان را می‌دهد که بسته‌های اطلاعاتی عبوری از شبکه را ثبت، تجزیه و تحلیل کرده و مشکلات احتمالی در عملکرد شبکه را شناسایی کنید. در این مقاله از بخش آموزش شبکه در سایت پارس‌پک، به بررسی جامع Wireshark، نحوه عملکرد و کاربرد آن می‌پردازیم.

وایرشارک Wireshark چیست؟

Wireshark یک تحلیل‌گر پروتکل شبکه است که به‌صورت متن‌باز و رایگان در دسترس قرار دارد. این ابزار به‌ویژه برای متخصصین شبکه و مهندسان امنیت پروتکل‌ها طراحی شده است تا بتوانند ترافیک عبوری شبکه را به‌طور دقیق ثبت و تجزیه و تحلیل کنند. وایرشارک قابلیت بررسی بسته‌های اطلاعاتی را در سطوح مختلف شبکه، از لایه فیزیکی گرفته تا لایه‌های کاربردی، فراهم می‌کند. این ابزار برای رمزگشایی داده‌ها و مشاهده جزئیات پروتکل‌هایی مانند HTTP ،DNS ،TCP و بسیاری دیگر، کاربرد فراوانی دارد.

ویژگی مهم وایرشارک این است که می‌تواند ترافیک شبکه را در زمان واقعی ثبت کرده و با استفاده از فیلترهای پیشرفته، اطلاعات مربوط به بسته‌های خاص را به‌صورت دقیق و مطابق با نیاز کاربر نمایش دهد. این ابزار به‌ویژه در مواردی مانند عیب‌یابی شبکه، تحلیل امنیت و توسعه پروتکل‌های جدید بسیار مفید است.

تاریخچه وایرشارک

توسعه وایرشارک توسط Gerald Combs در سال ۱۹۹۸ شکل گرفت. جرالد کامب در آن زمان برای شرکتی کار می‌کرد که به ابزاری برای ردیابی ترافیک شبکه، Network troubleshooting و Network monitoring نیاز داشت. در آن زمان متن‌باز بودن نرم‌افزار Ethereal، موجب محبوبیت آن بین جامعه‌ توسعه‌دهندگان شد و بسیاری به پروژه پیوستند. در سال ۲۰۰۶، به‌دلیل مشکلات مربوط به علامت تجاری نام این پروژه به Wireshark تغییر یافت و امروزه استاندارد طلایی در تحلیل پروتکل‌های شبکه را به خود اختصاص داده است.

وایرشارک چگونه کار می‌کند؟

نحوه کارکرد وایرشارک براساس اصلی ساده اما قدرتمند به نام Packet capture در شبکه است. این عملکرد را می‌توان در ۳ مرحله توضیح داد:

۱. گرفتن بسته‌ها

در این مرحله، وایرشارک با استفاده از کارت شبکه تمام بسته‌های عبوری از شبکه را بدون توجه به آدرس مقصد دریافت می‌کند. یعنی تمامی ترافیک عبوری، حتی بسته‌هایی که به دستگاه شما ارسال نشده‌اند، ذخیره می‌شوند. این فرایند به‌ویژه برای تجزیه و تحلیل دقیق شبکه ضروری است.

۲. تجزیه و تحلیل

باتوجه به این‌که وایرشارک یک دیکودر پروتکل پیشرفته است، داده‌های خام دریافتی را براساس قوانین صدها پروتکل شبکه‌ای مانند HTTP، DNS و غیره، رمزگشایی و تجزیه می‌کند. در این مرحله داده‌های خام به صورت اطلاعاتی کاربردی از جمله آدرس IP مبدا و مقصد، شماره پورت‌ها، نوع پروتکل و حتی محتوای لایه‌های کاربردی، بازیابی و استخراج می‌شوند.

۳. فیلترینگ و نمایش بصری

بسته‌های ثبت شده توسط وایرشارک در یک رابط گرافیکی، به کاربران نمایش داده می‌شوند. با قابلیت فیلترینگ در این مرحله، با فیلتر کپچر شبکه و فیلترهای Display کاربران می‌توانند تنها بر روی ترافیک مورد نظر خود متمرکز شوند. در این مرحله پروتکل براساس پارامترهایی مانند IP خاص، پورت مشخص یا خطاهای پروتکلی، تنظیم شده و پارامترهایی مانند IP خاص، نرم‌افزارهای عیب‌یابی روندی بسیار سریع‌تر خواهند داشت.

کاربردهای Wireshark در شبکه

در ادامه به بررسی مهم‌ترین کاربردهای وایرشارک (Wireshark) می‌پردازیم:

۱. عیب‌یابی و رفع مشکلات شبکه

وایرشارک برای مهندسین شبکه نقش Troubleshooting را دارد و ریشه مشکلات پیچیده را پیدا می‌کند. کاهش سرعت، قطع‌ و وصلی‌های مکرر یا پیداکردن بسته اطلاعاتی، همگی توسط وایرشارک مشخص و رفع می‌شوند. می‌توان از بررسی دقیق تبادلات پروتکل‌ها، پیدا کرد که مشکل دقیقا در کدام لایه و کدام دستگاه رخ داده است.

۲. تحلیل امنیتی و کشف نفوذ

وایرشارک‌ها در جایگاه Security Analysis نیز کارایی بسیار دارند. از این ابزار تحلیل شبکه برای شناسایی فعالیت‌های مخرب، ردیابی تلاش‌های نفوذ و بررسی حملاتی مانند Denial of Service یا Packet Spoofing استفاده می‌شود. درصورت وجود ترافیک رمزگذاری نشده و شناسایی الگوهای غیرعادی، توسط وایرشارک مشخص و به آ‌ن‌ها رسیدگی خواهد شد.

۳. اشکال‌زدایی پروتکل‌ها و توسعه نرم‌افزار

اگر شما مشغول توسعه نرم‌افزاری هستید و یا در حیطه توسعه‌دهندگان پروتکل شبکه فعالیت دارید، باید گفت این ابزارهای تحلیل و بررسی شبکه، می‌توانند نحوه تعامل اپلیکیشن خود با شبکه را به صورت دقیق بررسی کنند .Wireshark بررسی این‌که آیا بسته‌های ارسالی مطابق با استانداردها هستند یا خیر؟ و اگر خیر، بنابراین ایرادات پیاده‌سازی پروتکل‌ها باید مشخص شود.

۴. نظارت و بهینه‌سازی عملکرد

برای شناسایی گلوگاه‌های شبکه و بهینه‌سازی منابع و افزایش کارایی، معیارهایی مانند تاخیر بین دو نقطه، حجم ترافیک ارسالی و دریافتی و زمان پاسخ‌دهی سرورها، مورد بررسی قرار می‌گیرند.

۵. آموزش و یادگیری پروتکل‌های شبکه

در نهایت نیز اگر دانشجو هستید و یا علاقه‌مند به مباحث شبکه‌اید، باید گفت وایرشارک یک ابزار آموزشی بی‌نظیر است. با کمک وایرشارک می‌توانید به‌صورت عملی عملکرد پروتکل‌هایی مانند TCP/IP ، HTTP، ARP و DNS و چگونگی عملکرد ساختار بسته‌های آن‌ها را ببینند.

ویژگی‌های وایرشارک

در ادامه به بررسی ویژگی‌های محبوب وایرشارک می‌پردازیم:

• Live Capture: با قابلیت ثبت زنده بسته‌ها، وایرشارک به‌طور همزمان با عبور از رابط شبکه، ترافیک شبکه را مشاهده و ضبط می‌کند.
• پشتیبانی از صدها پروتکل: وایرشارک امکان رمزگشایی و تحلیل تخصصی داده‌ها و ساختار آن‌ها را در بیش از هزاران پروتکل مختلف دارا است.
• فیلترینگ قدرتمند: دارای دو نوع فیلتر پیشرفته Capture Filters و Display Filters برای ثبت و مشاهده و منطق بولی.
• تحلیل در لایه‌های مختلف: امکان مشاهده ترافیک از لایه فیزیکی تا لایه کاربرد.
• پشتیبانی از فرمت‌های متنوع: وایرشارک توانایی خواندن فایل‌های ثبت شده با فرمت‌های مختلف نظیر pcap و ,pcapng را دارد.
• رابط کاربری گرافیکی: یکی از دلایل محبوبت‌های وایرشارک محیط کاربرپسند آن برای مشاهده، سازماندهی و دنبال کردن جریان بسته‌ها است.
• Open-Source: باتوجه به آزاد بودن کدهای منبع، توسعه‌دهندگان می‌توانند به‌راحتی کدها را تغییر داده و سفارشی‌سازی کنند.

مزایای استفاده از Wireshark

حالا باید با مزایای استفاده از Wireshark آشنا شوید. در ادامه این مزیت‌ها را بررسی می‌کنیم:

• رایگان بودن استفاده
• با توجه به متن‌باز بودن آن قابلیت بهبود و تغییر کدها وجود دارد.
• امکان عیب‌یابی سریع و دقیق در کم‌ترین زمان.
• ابزار تحلیل شبکه مرجع در حوزه تحلیل پروتکل.
• تحلیل ترافیک شبکه با وایرشارک و دیکود پروتکل‌های مختلف، در لایه‌های متفاوت شبکه.
• ردیابی فعالیت‌های مشکوک، شناسایی نفوذها و بررسی بسته‌های حاوی بدافزار.
• قابلیت فیلترینگ پیشرفته.
• ابزار آموزشی عالی.

نصب و راه‌اندازی وایرشارک

وایرشارک بر روی سه سیستم عامل اصلی ویندوز، لینوکس و mac OS قابل اجراست و دارای فرایند نصبی بسیار ساده است. در ابتدا باید به سایت رسمی Wireshark مراجعه کرده و متناسب با سیستم عامل خود، آخرین نسخه آن را تهیه کنید و در ادامه مراحل زیر را طی کنید:

نحوه نصب وایرشارک در ویندوز

وقتی دانلود فایل نصبی شما به پایان رسید، با دابل کلیک کردن بر روی Installer، مراحل نصب آغاز می‌شود. برای نصب وایرشارک روی ویندوز حتما به ابزار جانبی NPcap برای قرار دادن کارت شبکه در حالت Promiscuous Mode و گرفتن بسته‌ها در وایرشارک، نیاز دارید. پس حتما آن را تهیه و نصب نمایید. با تکمیل فرایند نصب، وایرشارک آماده استفاده و بهره‌وری است.

نصب وایرشارک در لینوکس

اگر از سیستم عامل Linux استفاده می‌کنید، حتما در مخازن نرم‌افزاری، وایرشارک موجود است. برای نصب آن می‌توان از طریق ترمینال و با استفاده از دستورات مدیریت بسته، اقدام کرد. بعد از نصب حتما باید کاربر را به گروه‌های wireshark یا pcap، اضافه کنید تا قابلیت عملیات گرفتن بسته‌ها بدون نیاز به دسترسی روت یا sudo، برای آن کاربر، فعال شود.

نصب در مک‌اواس (macOS)

در macOS، نیز مانند ویندوز، فایل نصبی باید از وب‌سایت رسمی دانلود ‌شود. بعد از تهیه فایل، با اجرای آن، نرم‌افزار به پوشه Applications منتقل می‌شود. قابل ذکر است، ابزار مورد نیاز برای گرفتن بسته‌ها به صورت پیش‌فرض توسط سیستم عامل پشتیبانی خواهد شد. ممکن است از سمت وایرشارک ارورهایی برای نصب درایورهای کمکی دریافت کنید. با اتمام نصب به‌راحتی برنامه را اجرا و تحلیل شبکه تخصصی را آغاز کنید.

مقایسه وایرشارک با ابزارهای مشابه

تفاوت وایرشارک با ابزارهای مشابه عمدتا در GUI (رابط کاربری گرافیکی) و توانایی آن در رمزگشایی عمیق پروتکل‌ها است. در بازار پر رقابت امروز، ابزارهای تحلیل شبکه دیگری نیز وجود دارند که هر کدام نقاط قوت و مزایا ویژه خود را دارند. اما باید درنظر داشت که هم‌چنان استاندارد طلایی در تحلیل پروتکل‌های شبکه به وایرشارک، اختصاص دارد.

Tcpdump و تفاوت آن با وایرشارک

اگر بخواهیم به یکی از رقبای اصلی وایرشارک استفاده کنیم باید به Tcpdump اشاره داشت. برای بررسی تفاوت‌های بنیادین آن‌ها باید گفت Tcpdump یک ابزار خط فرمان (Command-Line) است که روی سیستم‌های مبتنی بر یونیکس/لینوکس، به صورت پیش‌فرض نصب است. اگر از سرورهایی استفاده می‌کنید که رابط کاربری گرافیکی ندارند، Tcpdump برای شما ایده‌آل است. هم‌چنین در گرفتن بسته‌ها بسیار سریع و دارای فیلترهای اولیه مناسب است. نکته منفی این ابزار در مقایسه با وایرشارک نداشتن توانایی در تجزیه و تحلیل و نمایش بصری پیچیده است. بنابراین برای برای بررسی عمیق و لایه‌بندی بسته‌ها، از وایرشارک استفاده کرد و خروجی مورد نظر را تهیه کرد. به بیان ساده، Tcpdump بسته را می‌گیرد، اما Wireshark آن را تفسیر می‌کند.

مقایسه وایرشارک با SolarWinds Network Performance Monitor (NPM)

در مقایسه وایرشارک با ابزارهای مشابه مانند Tcpdump و SolarWinds NPM، وایرشارک دارای مزایای فراوانی است. به‌عنوان مثال، Tcpdump یک ابزار خط فرمان است که برای سیستم‌های مبتنی بر یونیکس طراحی شده و به‌طور معمول برای تحلیل ترافیک ساده مناسب است، اما برای تجزیه و تحلیل دقیق و نمایش بصری اطلاعات شبکه، وایرشارک برتری دارد. از سوی دیگر، SolarWinds NPM بیشتر برای نظارت و مدیریت شبکه در مقیاس‌های بزرگ استفاده می‌شود و اگرچه ابزار قدرتمندی است، اما وایرشارک برای تحلیل عمیق ترافیک شبکه و بررسی بسته‌ها انتخاب بهتری است.

جمع‌بندی

Wireshark یک ابزار بی‌نظیر برای تحلیل شبکه است که با قابلیت‌های قدرتمند خود، به‌ویژه در زمینه عیب‌یابی، تحلیل امنیتی و توسعه پروتکل‌ها، برای متخصصین شبکه و امنیت ضروری است. با استفاده از این ابزار، می‌توانید به‌طور دقیق و حرفه‌ای ترافیک شبکه را تجزیه و تحلیل کرده و مشکلات را شناسایی کنید. به‌دلیل قابلیت‌های بی‌نظیر و رایگان بودن، وایرشارک همچنان به‌عنوان استاندارد طلایی در حوزه تحلیل شبکه شناخته می‌شود.

سوالات متداول

آیا استفاده از Wireshark قانونی است؟

بله، استفاده از این نرم‌افزار کاملا قانونی است. مگر اینکه برای شنود ترافیک شبکه‌ای که مالک آن نیستید و یا مجوز دسترسی را ندارید، استفاده شود. در شبکه‌های سازمانی عموما برای عیب‌یابی و امنیت از وایرشارک استفاده می‌شود.

آیا Wireshark می‌تواند ترافیک رمزگذاری شده (مانند HTTPS) را تحلیل کند؟

خیر، وایرشارک تنها پکت‌های رمزگذاری شده را نمایش می‌دهد. اما با در دست داشتن Session Keys و ترافیک TLS/SSL، می‌توان با وارد کردن آن‌ها در وایرشارک، بسته‌های موجود را رمزگشایی کرد و محتوای آن‌ها را تحلیل کرد.

تفاوت Wireshark با TShark چیست؟

TShark نسخه خط فرمان (CLI) نرم‌افزار Wireshark است. هردو از یک موتور تحلیل‌گر بسته استفاده می‌کنند، با این تفاوت که کاربرد عمده TShark در محیط‌های سروری بدون رابط گرافیکی یا برای اسکریپت‌نویسی و اتوماسیون تحلیل شبکه هست.

برای استفاده از Wireshark به چه سطح دانشی نیاز است؟

برای ضبط و فیلتر اولیه، دانش پایه شبکه کافی است. اما برای تحلیل عمیق و عیب‌یابی مشکلات پیچیده، نیاز به دانش قوی در مورد مدل OSI، عملکرد پروتکل‌ها (مانند TCP/IP)، و نحوه خواندن هدرهای پکت دارید.